Ιθαγενείς

Κριτική των εμπορευματικών σχέσεων

Σχολιάστε

no-money-flat

Στις προηγούμενες θέσεις έδειξα ότι η μαζική μείωση της διάρκειας της εργασίας είναι 1) δυνατή εξαιτίας της αυτοματοποίησης και 2) αναγκαία ώστε όλοι να μπορούν να εργάζονται, και να εργάζονται λιγότερο και καλύτερα

Σ’ αυτή την επόμενη θέση θέλω να δείξω πως αυτό που είναι δυνατό και αναγκαίο είναι επίσης επιθυμητό, δηλαδή: πως η εξάλειψη της μισθωτής ετερόνομης εργασίας σαν κύριας απασχόλησης αποτελεί τον όρο (αναγκαίο αλλά όχι αρκετό) για την απελευθέρωση και την καλυτέρευση της ύπαρξης όλων. Κάνοντας αυτό, θα ξανασυνδεθώ με τις αρχικές επιδιώξεις του εργατικού κινήματος: η χρήση του καπιταλισμού, η άρνηση του καταναγκασμού στη μισθωτή εργασία και η άρνηση της επικυριαρχίας υπήρξαν μέσα σε αυτό αξεδιάλυτα δεμένες.

Εκείνο που πραγματικά τίθεται σε αμφισβήτηση μέσα από την αμφισβήτηση της μισθωτής εργασίας είναι η κεντρικότητα της οικονομικής διάστασης: δηλαδή η σημασία αυτής της σφαίρας όπου το κάθε πράγμα γίνεται με το μοναδικό στόχο της ίσης ανταλλαγής με κάτι άλλο, ενώ δεν αξίζει τίποτα σαν αυτό που είναι, κανένα δεν έχει σαν σκοπό αυτό το ίδιο σαν τέτοιο. Ακριβώς από το γεγονός ότι αναγάγει τα πάντα σε οικονομικές κατηγορίες, ο καπιταλισμός είναι ένας αντί- ουμανισμός. Και σαν τέτοιος αντιμετωπίσθηκε και πολεμήθηκε από το εργατικό κίνημα στα πρώτα του βήματα. Οι πιο βασικές και ριζικές εργατικές διεκδικήσεις υπήρξαν οι αγώνες ενάντια στην οικονομική λογική, ενάντια στην αντίληψη του κέρδους, της ανταλλαγής, της ποσοτικής αποτίμησης της εργασίας και του πλούτου.

Οι μη οικονομικές δραστηριότητες αποτελούν την ίδια την ουσία της ζωής. Περιλαμβάνουν όλα όσα γίνονται όχι για τα χρήματα αλλά από φιλία, αγάπη, συμπόνια, επιθυμία για προσφορά βοήθειας- ή για την ικανοποίηση, την απόλαυση, τη χαρά που μας δίνει η ίδια η δραστηριότητα τόσο στην εξέλιξη όσο και στο αποτέλεσμά της.

Σε όλους τους προκαπιταλιστικούς πολιτισμούς, αυτές οι χωρίς πληρωμή δραστηριότητες ήταν εντεταγμένες στις παραγωγικές εργασίες. Αυτές οι τελευταίες ακολουθούσαν το ρυθμό των γιορτών, με τα τραγούδια και τους χορούς τους, τα εργαλεία τους ήταν στολισμένα κ.λπ. Με λίγα λόγια υπήρχε μια «λαϊκή τέχνη» που ενσωμάτωνε τις εργασίες μέσα στη ζωή μεταβάλλοντάς τες σε τρόπο ζωής που είχε νόημα και αξίες. Δεν πρόκειται να αρνηθούμε ότι οι συνθήκες ζωής ήταν σκληρές, οι στερήσεις πολλές, η επιβίωση ανασφαλής- ούτε ακόμα ότι οι ισχυροί κυριαρχούσαν μέσα από τη καταπίεση, την ωμότητα, την αυθαιρεσία. Το ζήτημα είναι να κάνουμε φανερό ότι οι εργασίες ήταν επίσης ένας τρόπος εγκατάστασης στο παρόν, ένας τρόπος να βρίσκεσαι σε επαφή με τους άλλους και με τον κόσμο, ότι με λίγα λόγια, εργασία, πολιτισμός και ζωή δεν ήταν διαχωρισμένες διαδικασίες.

Από την άλλη πλευρά, οι εμπορευματικές σχέσεις δεν κυριαρχούσαν στις κοινωνικές και διατομικές σχέσεις. Αυτές διέπονταν από μη οικονομικές και μη χρηματικές ανταλλαγές- και κυρίως σχέσεις αλληλεγγύης και αλληλοβοήθειας, κωδικοποιημένες ή όχι- που αποτελούν λιγότερο ή περισσότερο υποβαθμισμένες μορφές των σχέσεων γενναιοδωρίας και δώρου που είναι και η αρχέγονη μορφή ( από οντολογική και όχι ιστορική άποψη) της αναγνώρισης του άλλου σαν άλλο εαυτό.

Η «ευχαρίστηση» να δίνεις, να «ευχαριστείς», να συνδράμεις, να προσφέρεις και να δέχεσαι χωρίς αντάλλαγμα, είναι εγγενής στην αγάπη, την τρυφερότητα, την αφοσίωση, την φιλία, την αλληλεγγύη, με λίγα λόγια σε όλες τις σχέσεις με τους άλλους, βιωμένες σαν αμοιβαίο πλούτισμα της ύπαρξής μας και χωρίς τις οποίες η ζωή χάνει κάθε νόημα και «δεν αξίζει να τη ζει κανείς».

Αντίθετα, ο βιομηχανισμός επέβαλε την εργασία σαν καθαρά λειτουργική δραστηριότητα, χωρισμένη από τη ζωή, ακρωτηριασμένη από την πολιτιστική της διάσταση και αποκομμένη από τον ιστό των ανθρώπινων σχέσεων. Η εργασία έπαψε να είναι ένας τρόπος να ζει και να δρα κανείς μαζί με τους άλλους, ο χώρος εργασίας έπαψε να είναι χώρος ζωής, ο εργάσιμος χρόνος είναι χρόνος προσαρμοσμένος στις εποχές και τους βιολογικούς ρυθμούς. Κύριος στόχος κάθε δραστηριότητας είναι το χρήμα, με τη μορφή του κέρδους ή του μισθού, και όχι, η ευχαρίστηση και η ικανοποίηση που προσφέρει. Η επικράτηση των εμπορευματικών σχέσεων πάνω στις σχέσεις αμοιβαιότητας, της ανταλλακτικής αξίας πάνω στις αξίες χρήσης έφερε το φτώχεμα των ικανοτήτων και της ζωής του καθενός.

Φυσικά τίποτε δεν απαγορεύει εκ των προτέρων στη φιλία, στο ταλέντο, την αδερφοσύνη, το δώρο, τη γιορτή, να υπάρξουν πάλι στην ετερόνομη εργασία. Γεγονός όμως είναι ότι έχουν εκδιωχθεί από αυτή και δεν υπάρχει πια ούτε χρόνος ούτε χώρος όπου οι εργαζόμενοι θα μπορούσαν να αποκτήσουν εμπειρία της ενότητας ανάμεσα σε εργασία, ζωή και πολιτισμό. Καθώς δεν έχουν τη δυνατότητα να αποκτήσουν μια τέτοια εμπειρία, έστω και έξω από την εργασία, είναι δύσκολο να δούμε πως θα αγωνίζονταν για να εισάγουν μη οικονομικές αξίες μέσα στην εργασία. Όσο η εργασιακή ζωή, που διέπεται από τη μισθωτή σχέση και την παραγωγικίστικη λογική του «δεν βρισκόμαστε εδώ για διασκέδαση», θα καταλαμβάνει το σημαντικότερο κομμάτι του χρόνου του καθενός και όσο ο δεσποτισμός του χρονομέτρου θα αφαιρεί τον χρόνο εργασίας από το χρόνο ζωής, η ανακάλυψη, η επανεφεύρεση του μη οικονομικού πλούτου θα συνεχίσουν να έχουν ελάχιστες πιθανότητες να υπάρξουν και εκτός εργασίας. Δεν θα έχουν πιθανότητες να ολοκληρωθούν παρά μόνο μέσα από μια μαζική μείωση του εργάσιμου χρόνου, που θα συνοδεύεται από μια νέα πολιτική για το χώρο και το χρόνο, την πολεοδομία, τους εξοπλισμούς και την κουλτούρα…

Η μείωση της διάρκειας της εργασίας και η παράλληλη επέκταση της σφαίρας των αυτόνομων δραστηριοτήτων και των μη εμπορευματικών σχέσεων αποτελούν προϋποθέσεις για ένα μετασχηματισμό των χωρών, του κλίματος και του βιώματος της ετερόνομης εργασίας. Και θα καταστήσουν απαράδεκτα τα σημερινά καταπιεστικά χαρακτηριστικά της.

Ωστόσο δεν πρέπει να πιστέψει κανείς πως η ετερόνομη εργασία- δηλαδή η εργασία της οποίας η φύση και το αντικείμενο καθορίζονται εξωτερικά, από την οργάνωση της εργασίας μιας χώρας ή μιας ηπείρου- μπορεί να καταργηθεί εντελώς ή να μετατραπεί σε αυτόνομη δραστηριότητα.

απόσπασμα από:Andre Gorz «Οι δρόμοι του Παραδείσου», Εναλλακτικές Εκδόσεις, σελ 91- 95

Ντιούη

Advertisements

περιμένουμε τα σχόλιά σας!

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s