Ιθαγενείς

Η αντίφαση, ανάμεσα στη διεύθυνση και στην αυτοδιαχείριση

1 σχόλιο

 

 

Πολλοί από εμάς, μαθαίνοντας πως στο τετραήμερο των εκδηλώσεων του περιοδικού Άρδην και της εφημερίδας ΡΗΞΗ, θα συμμετάσχει ο καθηγητής Μιχαήλο Μάρκοβιτς, αναζητήσαμε βιβλία ή άρθρα του για να προσεγγίσουμε την πολιτική του άποψη. Το παρακάτω απόσπασμα, είναι από το βιβλίο του «Αυτοδιαχείριση» γνωστό ανάγνωσμα στους χώρους της Αυτονομίας τη δεκαετία του 80’. (Αυτοδιαχείριση, εκδ. Επίκουρος, μτφρ Γιώργου Βαμβάλη, 1975)

 

Η αντίφαση, ανάμεσα στη διεύθυνση και στην αυτοδιαχείριση

 

Από το ένα μέρος ένας από τους ουσιαστικούς περιορισμούς του καπιταλισμού, που πρέπει να υπερνικηθούν με το σοσιαλισμό, είναι ο γηγενής αναρχικός χαρακτήρας του. Ο σοσιαλισμός είναι μια ορθολογικότερη κοινωνία, αφού τόσο στο πλαίσιο ολόκληρης της κοινωνίας όσο και στο πλαίσιο της ξεχωριστής επιχείρησης επιτρέπει τον έλεγχο των υλικών διαδικασιών, την πρόγνωση μελλοντικών φαινομένων, την έγκαιρη επέμβαση, την ρύθμιση, την επιτάχυνση, την ανάσχεση κλπ. Ο σοσιαλισμός είναι και ανθρωπιστικότερη κοινωνία: ο άνθρωπος δεν είναι μόνο ατομικό αλλά και κοινωνικό όν. Σαν κοινωνικό όν δεν μπορεί να επιδιώκει τίποτε άλλο παρά να ζει η κοινωνία σα σύνολο κάτω από αξιοπρεπείς συνθήκες. Αυτό σημαίνει: με σαφή, κριτική συνείδηση της κατάστασης, στην οποία βρίσκεται, και των πραγματικών δυνατοτήτων της παραπέρα πορείας της. Και τούτο περικλείει ήδη την δυνατότητα να εκλέγει ανάμεσα σε αντικειμενικά οριζόμενες εναλλακτικές λύσεις, τη δυνατότητα της οργανωμένης επίδρασης πάνω στην κατεύθυνση της πραγματοποίησης εκείνης της εναλλακτικής λύσης που ανταποκρίνεται περισσότερο στις ανάγκες της κοινωνίας. Σε μια κοινωνία, όπου δεν υπάρχουν αυτές οι δυνατότητες, δεν υπάρχει και πραγματική ελευθερία του ξεχωριστού ατόμου, όσο και αν έχει τη ψευδαίσθηση πως είναι ελεύθερο.

Αυτή η θέση για τον χιμαιρικό χαρακτήρα της ατομικής ελευθερίας κάτω από τις συνθήκες της γενικής κοινωνικής βίας τη διατύπωσε ο Ένγκελς πολύ ωραία στο « Ο Λούντβιχ Φόυερμπαχ και το τέλος της κλασσικής γερμανικής φιλοσοφίας»: «οι άνθρωποι δημιουργούν την ιστορία τους, όποια και αν είναι η διαμόρφωσή της, αφού ο καθένας ακολουθεί τους δικούς του, συνειδητά θελημένους σκοπούς, και τα αποτελέσματα αυτών των πολλών βουλήσεων, που δρουν σε διάφορες κατευθύνσεις, και της πολλαπλής τους επίδρασης στον εξωτερικό κόσμο είναι ακριβώς η ιστορία (…). Οι πολλές ξεχωριστές βουλήσεις που δρουν στην ιστορία, φέρνουν συνήθως εντελώς διαφορετικά από τα θελημένα- συχνά ακριβώς τα αντίθετα- αποτελέσματα (…)Έτσι οι συγκρούσεις των αναρίθμητων ξεχωριστών βουλήσεων και των ξεχωριστών ενεργειών οδηγούν, στο ιστορικό τομέα, σε μια κατάσταση που είναι εντελώς ανάλογη προς αυτή που επικρατεί στην ασυνείδητη φύση». Έτσι η κοινωνία, όπου επικρατεί η φυσική βία, όπου δεν υπάρχει σχεδιασμός, δεν υπάρχει διεύθυνση, είναι όμοια με την ασυνείδητη φύση. Απέχει ακόμη πολύ από το να είναι εξανθρωπισμένη κοινωνία.

Από το άλλο μέρος η έννοια της αυτοδιαχείρισης εισάχθηκε στη χώρα μας (εν. Γιουγκοσλαβία) ακριβώς σαν αντίθεση απέναντι στη τάση για αυστηρό κεντρικό σχεδιασμό. Οι μορφές του σχεδιασμού, που είχε εφαρμόσει μέχρι τώρα η σοσιαλιστική πράξη, παρουσίαζαν ορισμένες ουσιαστικές ελλείψεις, και πολύ περισσότερο περιείχαν την υπόδειξη για τον κίνδυνο που περικλείει κάθε σχεδιασμός. Η σύγχρονη κοινωνία δεν είναι πια η αρχαία ελληνική πόλις, όπου όλοι οι πολίτες μπορούν να είναι μέλη του κοινοβουλίου και να παίρνουν άμεσα μέρος στις αποφάσεις. Γι΄ αυτό κάποιος πρέπει να διευθύνει στο όνομα των πολλών. Αυτός ο κάποιος όμως μπορεί εύκολα να μεταμορφωθεί σε ιδιαίτερη, προνομιούχα κοινωνική τάξη. Όπως μας δόθηκε η ευκαιρία να μάθουμε από τη μέχρι σήμερα ιστορία του σοσιαλισμού, αυτή η δυνατότητα έγινε πολύ γρήγορα πραγματικότητα. Στη σύγχρονη υπεροργανωμένη κοινωνία κάθε διεύθυνση περικλείει το κίνδυνο να αυξήσει το βαθμό της γραφειοκρατίας της κοινωνίας. Η άλλη όψη του νομίσματος είναι να μετατρέπονται οι άμεσοι παραγωγοί σε παθητικά άτομα, να διατηρούνται σε κατάσταση ανελεύθερων, αποκληρωμένων, αδρανών όντων, που μεταμορφώνονται σε «εξάρτημα της μηχανής», σε κομμάτι ανθρώπου.

«Ο εργάτης έχει στο εργοστάσιο καθαρά εκτελεστικές λειτουργίες. Δεν ακολουθεί τη γενική διαδικασία της εργασίας και της παραγωγής ˙ είναι ένα σημείο που κινείται, για να φτιάξει μια γραμμή, είναι μια καρφίτσα, καρφωμένη σε μια ορισμένη θέση, και η γραμμή προκύπτει από μια σειρά καρφιτσών, που τις τοποθέτησε μια ξένη βούληση για τους σκοπούς της.

Ο εργάτης τείνει να μεταφέρει αυτό τον τρόπο ύπαρξης τους σε όλους τους τομείς της ζωής του, παντού προσαρμόζεται εύκολα στο καθήκον να είναι, υλικά, εκτελεστής, «μάζα», που κατευθύνεται από μια ξένη βούληση, είναι από διανοητική άποψη, νωθρός, δεν γνωρίζει και δεν θέλει να βλέπει τίποτε έξω από το άμεσα δοσμένο, γι’ αυτό του λείπει παντελώς κάθε κριτήριο για την εκλογή των ηγετών του και αφήνεται να παραπλανιέται εύκολα από υποσχέσεις, πιστεύει πως χωρίς μεγάλη προσπάθεια από την πλευρά του και χωρίς να χρειάζεται να κουράζει το μυαλό του θα μπορέσει κάτι να πάρει».*

Ο μοναδικός τρόπος για να μεταβληθεί ένας κοινός άνθρωπος της μάζας από αντικείμενο σε συνειδητό υποκείμενο με ενδιαφέροντα, από εκτελεστής σε υποκινητής, για να αντικαταστήσει το χέρι με το μυαλό και τη βούληση, είναι η ενεργητική του επέμβαση στα διάφορα όργανα αυτοδιοίκησης. Με αυτόν τον τρόπο δεν αναπτύσσεται μόνο η πρωτοβουλία πλατιών μαζών, δεν αυξάνεται μόνο η παραγωγικότητα της εργασίας και δεν μειώνεται η δύναμη της γραφειοκρατίας, αλλά έτσι μόνο καταργούνται ουσιαστικές μορφές αλλοτρίωσης του ανθρώπου: το προϊόν της εργασίας του παύει να του είναι απόλυτα ξένο, η παραγωγή γίνεται κάτι ανώτερο από καθαρά μηχανική, επιβαλλόμενη δραστηριότητα, η συνεργασία στα όργανα της αυτοδιαχείρισης προϋποθέτει αναγκαστικά έναν ανώτερο βαθμό αμοιβαίας επικοινωνίας και αλληλεγγύης.

Φυσικά με το ότι ο ξεχωριστός άνθρωπος απόχτησε το δικαίωμα να αποφασίζει, δεν διασφαλίζεται κατά κανέναν τρόπο και το ότι αποφασίζει για το γενικό κοινωνικό συμφέρον, ούτε καν για το δικό του, προσωπικό συμφέρον. Επίσης δεν είναι σίγουρο ότι η συμπεριφορά των ανθρώπων στα όργανα αυτοδιαχείρισης μπορεί να εναρμονιστεί με αυτό που σκέφτονται οι άνθρωποι για το δικό τους συμφέρον, η συμπεριφορά μπορεί να είναι συχνά κομφορμιστική, αλλά σε μια τέτοια περίπτωση όχι τόσο στα γενικά κέντρα της εξουσίας της κοινωνίας, όσο μάλλον στα τοπικά μικροκέντρα της δύναμης, στην επιχείρηση και στην κοινότητα

        Έτσι η κοινωνική αυτοδιαχείριση περικλείει σε λανθάνουσα μορφή και τον κίνδυνο όχι μόνο του ατομικισμού και του διαχωρισμού, που έρχονται σε οξεία σύγκρουση με τα γενικά κοινωνικά συμφέροντα, αλλά και τον ακόμη μεγαλύτερο κίνδυνο της μαζικής δημιουργίας μικρών γραφειοκρατικών κλικών, που είναι μικρές μόνο στον αριθμό των μελών τους και στην εδαφική και χρονική έκταση της εξουσίας τους, αλλά ακριβώς γι’ αυτό μπορούν να είναι αποτελεσματικές στην αντικοινωνική τους δράση. Ήδη γι’ αυτούς του λόγους η κοινωνική αυτοδιαχείριση συνεπάγεται αναγκαστικά ορισμένες μορφές αναρχίας, τις οποίες μια σοσιαλιστική κοινωνία δεν μπορεί και δεν επιτρέπεται να ανεχθεί.

Έτσι τόσο η διεύθυνση όσο και η αυτοδιαχείριση είναι απαραίτητες προϋποθέσεις του σοσιαλισμού. Ταυτόχρονα όμως αυτές οι προϋποθέσεις συνοδεύονται και από μερικά φαινόμενα που αποκλείονται αμοιβαία.

Η πράξη δεν μπόρεσε ακόμη να λύσει αυτή την αντίφαση.

 

 

 

 

*Antonio Gramsci, Die kommuniste Partei, 1920

Ντιούη

Advertisements

One thought on “Η αντίφαση, ανάμεσα στη διεύθυνση και στην αυτοδιαχείριση

  1. Ντιούη μου έκανες διάνα.

    Αυτή η κουβέντα που γινότανε-γινότανε και ποτέ δεν εξαντλήθηκε, πρέπει να συνεχίσει… Γιατί και οι κοινωνικές δομές έχουν αλλάξει και οι μηχανισμοί έχουν διαφοροποιηθεί. Όλα μπορούν να ξαναμπούν στο τραπέζι/. Ευκαιρία να ξεκινήσουμε τον διάλογο.

περιμένουμε τα σχόλιά σας!

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s